Zakrztuszenie dziecka - Co robić? Poradnik krok po kroku

Gdy dziecko nagle zaczyna kaszleć przy jedzeniu albo podczas zabawy drobnym przedmiotem, najważniejsze jest szybkie rozróżnienie, czy to jeszcze łagodne zakrztuszenie, czy już realne zadławienie. W praktyce liczą się trzy rzeczy: czy oddycha, czy wydaje dźwięki i czy kaszel jest skuteczny. Poniżej rozpisuję to krok po kroku, bez chaosu i bez zbędnych teorii.

Jak odróżnić łagodne zakrztuszenie od niebezpiecznego zadławienia

Ja zawsze zaczynam od jednego pytania: czy dziecko może mówić, płakać albo wydawać jakiekolwiek dźwięki. Jeśli tak, to zwykle nadal oddycha i często samo poradzi sobie z przeszkodą. Jeśli natomiast robi się cicho, nie może złapać oddechu, sinieje albo tylko bezradnie łapie powietrze, sytuacja jest znacznie groźniejsza.

Główny Inspektorat Sanitarny przypomina prostą zasadę: jeśli dziecko otwiera buzię, kaszle, pluje i czerwienieje, zwykle nie trzeba mu przeszkadzać. To rozróżnienie jest ważniejsze niż sama nazwa epizodu, bo od niego zależy, czy spokojnie obserwujesz, czy przechodzisz do działania. Kiedy już widzisz, że oddech się pogarsza, czas na konkretną pomoc.

Co zrobić od razu, gdy dziecko nie może skutecznie kaszleć

1. Uspokój dziecko i oceń, czy oddycha oraz czy może wydawać dźwięki.
2. Jeśli kaszel jest skuteczny, zachęcaj do kaszlu i obserwuj sytuację.
3. Jeśli dziecko nie może mówić, oddychać albo kaszel nie działa, poproś kogoś o wezwanie 112 lub zrób to na głośniku.
4. Przygotuj się do działań odpowiednich do wieku dziecka.
5. Jeśli dziecko traci przytomność, przejdź do resuscytacji krążeniowo-oddechowej.

W praktyce najwięcej błędów wynika z pośpiechu i złego założenia, że „jeszcze chwilę poczekam”. Nie warto czekać, gdy widać, że dziecko nie ma już skutecznego kaszlu. Dalej liczy się wiek, bo niemowlęcia i starszego dziecka nie pomaga się dokładnie tak samo.

Jak pomóc niemowlęciu do 1. roku życia

Główny Inspektorat Sanitarny jasno podaje, że u niemowlęcia nie stosuje się chwytu Heimlicha. Ja trzymam się prostej sekwencji: 5 uderzeń między łopatki, a jeśli to nie pomaga, 5 uciśnięć klatki piersiowej. Z dzieckiem w tym wieku trzeba działać zdecydowanie, ale bez szarpania i bez wciskania palców do gardła.

1. Ułóż niemowlę brzuchem na swoim przedramieniu, głową niżej niż tułów, i stabilizuj potylicę oraz żuchwę.
2. Wykonaj 5 zdecydowanych uderzeń między łopatki.
3. Jeśli to nie pomaga, odwróć dziecko na plecy, nadal z głową niżej niż reszta ciała.
4. Wykonaj 5 uciśnięć klatki piersiowej w dolnej części mostka.
5. Powtarzaj naprzemiennie 5 uderzeń i 5 uciśnięć aż przeszkoda się usunie, pomoc dotrze albo dziecko straci przytomność.

Jeśli w buzi widać ciało obce, wyjmuję je tylko wtedy, gdy da się to zrobić jednym delikatnym ruchem i bez „grzebania” palcami. Przy niemowlęciu nie ma miejsca na próbę na ślepo. Jeśli przestaje reagować lub oddychać, dzwonię po pomoc i zaczynam RKO. Właśnie dlatego tak ważne jest, by nie mylić postępowania u niemowlęcia z tym, które stosuje się u starszego dziecka.

Jak pomóc dziecku po pierwszych urodzinach

U dziecka, które ma więcej niż rok, postępowanie wygląda inaczej: najpierw 5 uderzeń między łopatki, a potem 5 uciśnięć nadbrzusza. Najwygodniej ustawić się nieco z boku i z tyłu, pochylić dziecko do przodu i działać zdecydowanie, ale bez paniki.

1. Pochyl dziecko do przodu i podeprzyj je tak, by ciało obce mogło wypadnąć na zewnątrz, a nie w głąb.
2. Wykonaj do 5 silnych uderzeń między łopatki.
3. Jeśli to nie pomaga, przejdź do 5 uciśnięć nadbrzusza, czyli poniżej mostka i powyżej pępka.
4. Powtarzaj cykle uderzeń i uciśnięć, dopóki przeszkoda nie zostanie usunięta albo dziecko nie zacznie reagować inaczej.
5. Jeśli dziecko traci przytomność, nie kontynuuj tych uciśnięć, tylko rozpocznij RKO i wezwij pomoc.

W starszej grupie wiekowej można stosować chwyt Heimlicha, ale tylko wtedy, gdy dziecko jest przytomne i rzeczywiście nie może skutecznie oddychać. Jeśli sytuacja poprawia się po kaszlu, nie dokładaj kolejnych manewrów na siłę. To właśnie nadgorliwość często robi więcej szkody niż pożytku.

Czego nie robić, bo to często szkodzi bardziej niż pomaga

British Red Cross wprost odradza podawanie wody lub jedzenia, bo nie usuwa to przeszkody, a może ją jeszcze bardziej zablokować. W takich sytuacjach liczy się prosty odruch: usuń zagrożenie albo pomóż ciału je wydalić, ale nie próbuj „przepychać” go kolejnym kęsem, łykiem czy chaotycznym ruchem.

• Nie wkładaj palców do ust, jeśli nie widzisz przedmiotu wyraźnie.
• Nie podawaj wody, chleba ani jedzenia, żeby „przepchnąć” ciało obce.
• Nie potrząsaj dzieckiem i nie odwracaj go za nogi.
• Nie bij po plecach dziecka, które skutecznie kaszle i oddycha, bo możesz pogorszyć sytuację.
• Nie uznawaj ciszy za poprawę tylko dlatego, że dziecko przestało gwałtownie się ruszać.

Jeśli już wiesz, czego nie robić, łatwiej ocenić, czy po epizodzie trzeba szukać pomocy medycznej. I tu często popełnia się drugi błąd: zakłada się, że skoro przedmiot wypadł, temat jest zamknięty.

Kiedy po epizodzie trzeba pilnie skontaktować się z lekarzem

Po skutecznym usunięciu przeszkody nie uznaję sprawy automatycznie za zakończoną. Czasem ciało obce zsunie się głębiej, podrażni krtań albo zostawi po sobie objawy, które pojawiają się dopiero po chwili. To właśnie dlatego dziecko warto obserwować również po wszystkim.

• Kaszel nie mija albo wraca po kilku minutach.
• Pojawia się świszczący oddech, chrypka lub trudność w oddychaniu.
• Dziecko ma problem z połykaniem albo ślini się bardziej niż zwykle.
• Występuje gorączka w kolejnych godzinach lub dniach.
• Dziecko było sine, wiotkie albo choćby na chwilę straciło przytomność.
• Podejrzewasz połknięcie baterii, magnesu, monety albo elementu zabawki.

W takich sytuacjach nie czekam do rana ani do „zobaczymy, jak będzie”. Jeśli objawy utrzymują się, dziecko powinno zostać zbadane, bo problemem może być nie tylko samo zadławienie, ale też uraz dróg oddechowych albo ciało obce, które nie zostało całkowicie usunięte. To prowadzi już prosto do pytania, jak ograniczyć ryzyko podobnego zdarzenia na co dzień.

Jak zmniejszyć ryzyko zakrztuszeń na co dzień

Największe ryzyko dotyczy małych dzieci, szczególnie do 3. roku życia. Młodsze maluchy wkładają przedmioty do ust, a jednocześnie mają węższe drogi oddechowe i jeszcze nie żują tak pewnie, jak starsze dzieci. Do tego zęby trzonowe pojawiają się zwykle dopiero między 12. a 18. miesiącem życia, więc twarde jedzenie naprawdę bywa dla nich zbyt trudne.

• Winogrona podawaj pokrojone na ćwiartki, a nie w całości.
• Parówki krojone wzdłuż i na mniejsze kawałki są bezpieczniejsze niż grube plasterki.
• Surową marchew, twarde jabłko i podobne produkty lepiej zetrzeć, ugotować albo drobno pokroić.
• Popcorn, orzechy, twarde cukierki i żelki lepiej odłożyć na później.
• Dziecko powinno jeść siedząc, bez biegania, śmiechu i zabawy z jedzeniem w ustach.
• Małe przedmioty, baterie guzikowe, koraliki, guziki i magnesy trzymaj poza zasięgiem.
• Jeśli dziecko często krztusi się nawet przy spokojnym jedzeniu, omów to z pediatrą.

W codziennej praktyce najlepiej działają zwykłe, powtarzalne nawyki, a nie jednorazowa ostrożność. Gdy zmieniasz sposób krojenia jedzenia i pilnujesz drobiazgów w domu, realnie zmniejszasz liczbę sytuacji, w których trzeba improwizować pod presją.

Co przygotować, żeby nie improwizować w stresie

Najwięcej spokoju daje prosty plan, a nie liczenie na to, że „jakoś będzie”. Warto wcześniej ustalić z domownikami kilka zasad, bo w nagłym zdarzeniu nikt nie ma czasu na zastanawianie się, kto dzwoni, kto pomaga i kto trzyma dziecko.

• Zapisz 112 i 999 w łatwo dostępnym miejscu, także w telefonie opiekunki i dziadków.
• Odśwież podstawy pierwszej pomocy, najlepiej na krótkim kursie praktycznym.
• Ustal w domu zasadę jedzenia na siedząco, bez biegania z pełną buzią.
• Regularnie sprawdzaj podłogę, dywany i niski poziom mebli pod kątem drobnych przedmiotów.
• Jeśli dziecko jest małe, poproś wszystkich opiekunów, by znali różnicę między niemowlęciem a starszym dzieckiem.

Jeśli mam zostawić jedną myśl na koniec, to tę: dziecko, które kaszle skutecznie i oddycha, zwykle trzeba obserwować, a dziecko, które nie może oddychać lub wydawać dźwięków, wymaga natychmiastowego działania. Tego nie da się przeczytać raz i odłożyć na półkę, ale dobrze jest mieć tę zasadę w głowie, zanim pojawi się prawdziwy stres.